أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
203
قانون ( فارسى )
طبيبان وزن دو درهم گاو زبان را با گل ارمنى براى بيماران التهابات گرم تجويز كردهاند كه بخورند . گاو زبان در علاج سرفه ، زبر شدن نازكنى خوب است و در اين زمينه بهتر آن است كه در آب عسل و شكر بجوشانند . لسان الحمل ( بارهنگ ) : دو نوع از اين گياه موجود است : يكى بزرگ و ديگرى كوچك . ديسقوريدوس گويد : بارهنگ را بسيار دنده و هفت دنده هم مىنامند . برگ نوع بزرگش بزرگتر از برگ نوع كوچك است . از گوهر آبى و خاكى تركيب يافته و بوسيلهء آبى سردى و بوسيلهء خاكى گيرندگى دارد . گزينش : بارهنگ بزرگ سودمندتر است . مزاج ثمر و بيخ بارهنگ به مزاج برگش نزديك است و از برگ خشكتر و كم سردىتر است . مزاج : خشك و تر است و بيخش خشكتر و كمرطوبتتر و سردىاش پايينتر از حد تخدير است و خشكىاش سوزناك نيست و ازاينرو بهترين علاج قرحههاست و هنگامى كه آن را مىخشكانند لطافت هم دارد . جالينوس فرمايد : بارهنگ در دوم سرد و خشك است . خاصيت : برگ به علت داشتن مادهء آبى سرد گيرنده است و نزيف خون را بند آرد . خشك آن گزنده نيست بلكه براى دملهاى كهنه و نو بهترين علاج است . نوعى زدايندگى هم دارد كه بدينوسيله بازكننده هم هست . در علاج دملهاى گردن ( خنازير ) بيخ بارهنگ را به گردن بيمار مىبندند . ورم و جوش : در مداواى ورم گرم ، سوختگى ، مورچگى ، شرى ، باد سرخ ، ورمهاى بيخ گوش ، و خنازير بسيار خوب است . زخم و قرحه : براى معالجه از قرحهء پليد ، آتش فارسى كه سارى باشد ، قرحههاى هميشگى ، زخمهاى گود ، از هر دارويى پيشى گرفته است . بارهنگ مخلوط با گل اندلسى ( قيموليا ) و اسفيداب را بر باد سرخ گذارند شفا دهد . مفاصل : ضماد بارهنگ را بر پاغر ( داء الفيل ) گذارند بازدارندهء سردى است و آماس را فرونشاند . سر : درد گرم گوش را تسكين دهد ، آبپز بيخش را در دهان گردانند دنداندرد را آرام كند . بارهنگ به جاى سلق ( نوعى چغندر ) در شورباى عدس كنند و بخورند از صرع مفيد است . افشرهء برگ بارهنگ را در گوش چكانند درد گوش تسكين يابد . بيخ بارهنگ را بخايند و آبش را در دهان گردانند علاج دنداندرد است و زخم و جوش درون دهان را شفا دهد . چشم : سرمهكش را به افشرهء بارهنگ بيندايند و در چشم كشند رمد را بر طرف مىنمايد . نفسكش : بارهنگ را به جاى سلق در آش عدس كنند از برونشيت مفيد است . تخم بارهنگ علاج خون برآوردن است . اندامان غذا : به جاى سلق بارهنگ را با عدس بپزند در باز كردن راهبندان كبد ، درد گرده ، بيمارى استسقاء مفيد است . اندامان دفعى : تخم بارهنگ را بخورند يا آبش را در حقنه به كار برند . از قرحهء روده ، اسهال مرارهاى مفيد است و خونريزى بواسير بند آيد . برگ بارهنگ را با شراب پرمايه و سياه بخورند درد آبدان و گرده از ميان برود . تبها : گويند علاج تب سهگوش - يعنى تب نوبه است . و همچنين گفتهاند سه دانه از بيخ بارهنگ را در چهار اوقيه و نيم شراب مخلوط با آب ريزند و بخورند تب نوبه قطع شود . و اگر بيخها چهار عدد در اين اندازه شراب مخلوط باشد تب سه اندر ميان از ميان برود . زهرها : بارهنگ و نمك را برگزيدهء سگ هار نهند سودمند است .